87/7/20

 

گزارش چهارمین روز از برگزاری هفته فیلم مستند در خانه سینما

روز گذشته و در چهارمین روز از برپایی هفته فیلم مستند، فیلم‌های «فریاد یک نفس» (حمید زرگرنژاد)، «جاذبه» (رضا فتاح)، «444 روز» (محمد شیروانی)، «اولین در از آسمان» (سپیده ابطحی)، «شهرفرنگ ملی» (مجتبی اسماعیل زاده)، «سینما آزادی» (مهدی طرفی)، «قصه شب» (عباس امینی)، «غریب تر از بهشت» (روح‌الله مولوی) و «هفت زن نابینا» (ساخته سارا پرتو، شكوفه داورنژاد، نرگس حقيقت، بنفشه احمدي، مهديس الهي، ندا حقيقت و نغمه عافيت كه با هدايت و آموزش محمد شیروانی فيلم‌هاي خود را كارگرداني كرده‌اند) به نمایش درآمد.
در بخش نخست از دیدار و گفت‌و‌گو با سازندگان آثار، مجتبی اسماعیل زاده (کارگردان مستند «شهرفرنگ ملی») و عباس امینی (سازنده «قصه شب») حضور داشتند و به پرسش‌ها پاسخ دادند.
مجتبي اسماعيل‌زاده ضمن اشاره به وجه هشداردهنده بودن فيلم خود گفت: «در اين فيلم حرف‌هايي گفته مي‌شود كه كم‌تر كسي دوست دارد آن‌ها را بشنود. به همين‌دليل از همان ابتدا كه اين فيلم ساخته مي‌شد خيلي‌ها به من گفتند كه از تلاش براي نمايش‌عمومي آن دست بردارم.»
وي كه با فيلم خود نسبت به بسته شدن سينماها نگاه حسرت‌خوارانه‌اي داشته افزود: «اگر شرايط اين‌گونه كه الآن هست پيش برود احتمال دارد تا سال 1432 اصلاً هيچ سينمايي نداشته باشيم كه بتوانيم درباره آن حرف بزنيم!»
اسماعيل‌زاده با اشاره به ديگر فيلم‌هاي شركت‌كننده در اين هفته فيلم («سينما آزادي» به‌كارگرداني مهدي طرفي و «قصه شب» ساخته عباس اميني) كه درباره سوختن و تعطيل‌شدن سينماها ساخته شده گفت: «سينما فقط جايي براي زل زدن به يك پرده عريض نيست. سينما جايي است كه ما در آن به روياهايمان نگاه مي‌كنيم. و از اين منظر، سينما يك معجزه‌ است كه براي حفظ و نگهداري آن بايد تلاش كرد.»
عباس اميني، سازنده مستند «قصه شب» كه در فيلمش به فاجعه آتش‌گرفتن سينما ركس آبادان (در بيست‌وهشتم مردادماه 1357) پرداخته نيز با اشاره به دشواري‌هايي كه براي تهيه منابع تصويري مورد نياز فيلمش از سر گذرانده گفت: «مي‌توانم بگويم تحقيق براي ساخت چنين فيلمي اصلاً از زمان آغاز تصويربرداري آن شروع شد. جوي كه در مورد وقايع پيرامون اين سينما وجود داشت آن‌قدر سنگين بود كه من فقط مي‌خواستم اين جو را از ميان بردارم تا بشود درباره‌اش فيلم ساخت. خوش‌حالم كه با ساخته شدن «قصه شب» اين طلسم شكسته شده است.»
اميني كه پس از معدود نمايش‌هاي پراكنده اثر خود در شهر زادگاهش (آبادان) و جلب رضايت برخي بازماندگان اين فاجعه قصد دارد فيلم ديگري راجع‌به همين سوژه بسازد، درباره عدم پرداختن به فيلم «گوزن‌ها» (ساخته مسعود كيميايي) كه هنگام آتش‌سوزي اين سينما در حال نمايش روي پرده بوده افزود: «براي من آدم‌ها مهم‌تر از فيلم در حال نمايش بود به همين دليل فقط به آن‌ها پرداختم تا فيلم «گوزن‌ها» كه آن لحظه روي پرده در حال نمايش بوده است.»
روح‌الله مولوي، كارگردان فيلم مستند «غريب‌تر از بهشت» نيز كه ديگر مهمان جلسات گفت‌وگوي شبانه بود با اشاره به اين كه كوشيده است تا در فيلم خود موضوع هبوط و دغدغه بازگشت انسان به‌جايي كه تعلق دارد را مطرح كند گفت: «ساختار اين فيلم از سه‌گانه «كاتزيا» و فيلم مستند «باراكا» گرفته شده ولي سوژه «غريب‌تر از بهشت» هيچ ربطي به آن آثار ندارد.»
وي كه با واكنش‌هاي منفي متعددي نسبت به فيلمش مواجه شده بود درباره جايگاه اين اثر در ميان آثاري با ويژگي‌هاي مستند گفت: «فيلم من در قالب مستند تجربي جاي مي‌گيرد. اين‌گونه فيلم‌ها بيش‌تر سر ميز تدوين شكل مي‌گيرند تا سر صحنه تصويربرداري.»
مولوي افزود: «طرح اوليه اين فيلم كه توسط ندا ثابتي نوشته شده بود درباره معراج پيامبر بود كه نمي‌شد آن را به زبان مستند بيان كرد. بنابراين با تبديل زبان طرح اوليه به مستند، به سوي ساختن اين فيلم حركت كردم.»
بخش ديگر اين نشست‌ها به ديدار و گفت‌وگو با سازندگان فيلم «هفت زن نابينا» اختصاص داشت كه در آن بنفشه احمدي (كارگردان اپيزود «يادداشت‌هاي ديشب»)، مهديس الهي (كارگردان اپيزود «آتش سوزان»)، شكوفه داورنژاد (كارگردان اپيزود «مرگ شاهد») و محمد شيرواني (طراح ايده، آموزش‌دهنده نابينايان، هدايت‌كننده موضوع و تدوين‌گر فيلم) در آن حضور داشتند.
در اين جلسه كه ديگر سازندگان فيلم، شامل؛ سارا پرتو (كارگردان اپيزود «گفت‌وگو با ديوار»)، نرگس حقيقت (كارگردان اپيزود «راه زندگي»)، ندا حقيقت (كارگردان اپيزود «عشق») و نغمه عافيت (كارگردان اپيزود «شب‌به‌خير») در آن حضور نداشتند محمد شيرواني توضيح داد كه در فيلم به‌نمايش گذاشته شده، اپيزود ششم فيلم (عشق) به خواسته كارگردانش (ندا حقيقت) از اين مجموعه كنار گذاشته شده است.
شيرواني درباره ايده ساخته شدن اين فيلم گفت: «يك روز صبح از خواب بيدار شدم و متوجه شدم ديگر نمي‌بينم. احساس كردم بينايي خود را از دست داده‌ام. در چنين وضعيتي از خودم پرسيدم «حالا از اين به بعد فيلم‌هايم را چگونه بسازم؟» در چنين حال و هوايي بود كه از خواب پريدم و ديدم چه كابوس تلخي ديده‌ام! از آن به بعد حساسيتم نسبت به نابيناها بيش‌تر شد و سعي كردم براي اين‌ موضوع كه چگونه مي‌توان بدون چشم به تصويرگري در سينما ادامه داد پاسخي بيابم. شايد بتوان گفت اين فيلم پيدا كردن پاسخ براي چنين پرسشي است.»
وي با اشاره به اين‌كه از فضاي موسسه «عصاي سفيد» براي آموزش اصول فيلمسازي به نابينايان بهره برده توضيح داد: «براي شركت در كلاس‌هاي فيلمسازي دويست‌ نفر اعلام آمادگي كردند كه از ميان آن‌ها پانزده نفر انتخاب شدند و در نهايت، فيلم با حضور هفت‌نفر از آن‌ها به مرحله توليد رسيد.»
شيرواني تصريح كرد: «از ميان افرادي كه انتخاب شدند سه‌ نفر نابيناي مطلق بودند، اما ديگران كم‌بينا بودند؛ يكي از آن‌ها (نرگس حقيقت) حدود پنجاه درصد بينايي داشت و بعضي ديگر تصاوير را در حد نور وسايه مي‌ديدند.»
بنفشه احمدي كه با فيلم «يادداشت‌هاي ديشب» در مجموعه اين فيلم حضور داشت نيز گفت: «هركدام از اپيزودهاي اين فيلم به صورت مستقل ساخته شده كه البته نقش محمد شيرواني در شكل‌گيري آن‌ها انكار شدني نيست.»
وي افزود: «گاهي كه دلم مي‌گيرد اين فيلم را دوباره نگاه مي‌كنم. احساسم اين است كه تماشاي دوباره اين فيلم به من آرامش مي‌دهد و روحيه‌اي را در من تقويت مي‌كند تا براي فيلم بعدي‌ام سوژه قوي‌تر و بهتري پيدا كنم.»
مهديس الهي، كارگردان اپيزود «آتش سوزان» نيز گفت: «من پيش از آن‌كه كارگرداني را دوست داشته باشم علاقمند بازيگري بودم ولي احساس مي‌كردم اگر در كلاس‌هايي كه براي آموزش سينما راه‌اندازي شده شركت كنم مي‌‌توانم در هر دو زمينه موفق باشم.»
وي افزود:‌ «پس از تماشاي چندباره فيلم به اين نتيجه رسيده‌ام كه مي‌توانم اشكالات خود را برطرف كنم. حالا مي‌توانم اين قول را بدهم كه در فيلم بعدي‌‌ام مشكلات فيلم اولم را برطرف خواهم كرد.»
شكوفه داورنژاد، كارگردان اپيزود «مرگ شاهد» نيز با اشاره به شور و شوقي كه همه نابينايان منتخب براي شركت و گذراندن كلاس‌هاي فيلمسازي داشته‌‌‌اند گفت: «من اگر صدبار ديگر اين فيلم را ببينم هنوز برايم تازگي دارد و معاني تازه‌اي از درون آن كشف مي‌كنم.»
وي افزود: «رياضتي كه براي نوشتن طرح‌ اوليه فيلم خود كشيدم باعث شد تشويق شوم كه اين راه را ادامه بدهم. حالا كه اين‌جا هستم فيلمنامه فيلم بعدي‌ام را نوشته‌‌ام و آماده‌ام تا آن را بهتر و قوي‌تر از قبلي بسازم.»
در بخش پاياني اين گفت‌وگو كه با حضور تماشاگران و مشتاقان پيگير سينماي مستند، باشكوه‌تر از شب‌هاي قبل برگزار شد محمد شيرواني گفت طرح دوربين به‌مثابه چشم كه از چهار سال پيش و همزمان با راه‌اندازي توليد اين فيلم آغاز شده قرار نيست متوقف شود و تاسيس مدرسه فيلمسازي نابينايان (كه در صورت تامين منابع‌ مالي، سال آينده راه‌اندازي خواهد شد) ادامه منطقي اين راه خواهد بود.
وي افزود: «با انتخاب هفت زن نابينا براي ساخت اين فيلم قرار نبود وجه فمينيستي به آن افزوده شود. تنها قصد ما از انجام اين‌كار، تلاش براي تغيير يك تلقي غلط نسبت به ناتواني جنس زن نسبت به مرد بود؛ و تغيير اين نگاه كه زن‌هاي نابينا ضعيف‌تر و شكننده‌تر از مردها هستند.»

امروز (شنبه) و در پنجمین روز از برگزاری این هفته فیلم، آثاری نظیر: «مرگ زمین» (محمود کیانی فلاورجانی)، «طبیعت سربی» (شاهپور محمدی)، «بر کرانه های پارس» (شهرام درخشان)، «دریاچه ارومیه؛ دیروز و امروز» (پژمان مظاهری پور)، «میدان بی حصار» (مهرداد زاهدیان)، «تاملات یک عکاس تهرانی» (روبرت صافاریان)، پناهگاه (هانیه مجیدی)، «آن مرد موتور دارد» (شهریار صیامی)، «شهر من پیتزا» (علاء محسنی)، «ارتفاع 437» (محسن خان جهانی)، «444 روز» (محمد شیروانی) و «اولین در از آسمان» (سپیده ابطحی) به نمايش عمومي درخواهد آمد.